Αρχική Τεύχος 33 Διασκευές λογοτεχνικών έργων σε εικονιστορήματα (graphic novels): το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ – Graphic Diary
Διασκευές λογοτεχνικών έργων σε εικονιστορήματα (graphic novels): το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ – Graphic Diary PDF Εκτύπωση E-mail
Συντάχθηκε απο τον/την Marita Paparousi   

Διασκευές λογοτεχνικών έργων σε εικονιστορήματα (graphic novels): το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ – Graphic Diary

Μαρίτα Παπαρούση

Καθηγήτρια

Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Η διασκευή ενός μυθιστορήματος σε εικονιστόρημα (graphic novel) συνιστά στην ουσία μία «μετάφραση», με τη μορφή της ανακωδίκευσης, σημείων και συμβάσεων από ένα σημειωτικό σύστημα σε ένα άλλο[1]. Σε κάθε περίπτωση, το διασκευασμένο κείμενο όσο και εάν έχει μεταγραφεί με τέτοιο τρόπο ώστε το αφετηριακό έργο να παραμείνει «αναγνωρίσιμο», μας φέρνει αντιμέτωπους με ζητήματα πιστότητας: Πρόκειται για πιστή ή δημιουργικά μεταπλασμένη εκδοχή του αφετηριακού; Η «κατά γράμμα» διασκευή συνιστά αναγκαστικά μία εγγύηση της πίστης στο έργο –ιδιαίτερα από τη στιγμή που κάθε διασκευή είναι, μάλλον, αναδημιουργία του αρχικού έργου[2]; Είναι δυνατόν οι διασκευαστές να απομακρυνθούν από το κείμενο, να το περικόψουν, να το μεταμορφώσουν, να το λάβουν ως  πρόσχημα δημιουργικότητας και να παραμείνουν πιστοί στο πνεύμα του έργου; Επιπλέον, από τη στιγμή που ένα μυθιστόρημα παρουσιάζεται σε μορφή εικονιστορήματος, οι προσαρμογές που απορρέουν από τις ειδολογικές συμβάσεις του εικονιστορήματος τι επιπτώσεις μπορεί να έχουν –θετικές ή αρνητικές;  Ερωτήματα όπως αυτά συνιστούν την αφορμή και αφετηρία ενασχόλησης  με το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ – Graphic Diary των Ari Folman και David Polonsky (2017)[3]∙ μία διασκευή του γνωστού ημερολογίου σε εικονιστόρημα –ή μάλλον σε εικονογραφήγηση[4].

 



[1] Όπως εξηγεί η L.Hutcheon, σε πολλές περιπτώσεις, επειδή οι διασκευές υλοποιούνται σε διαφορετικό μέσο, ​​είναι ανακωδικεύσεις, δηλαδή «μεταφράσεις»  με τη μορφή διασημειωτικών μεταθέσεων από ένα σύστημα σημείων (π.χ. λέξεις) σε ένα άλλο (για παράδειγμα, εικόνες). Πρόκειται για μετάφραση, αλλά με μία πολύ συγκεκριμένη έννοια: ως μεταστοιχείωση ή διακωδίκευση (transcoding), δηλαδή, αναγκαστικά, ανακωδίκευση σε μία νέα σειρά συμβάσεων καθώς και σημείων (Hutcheon, 2006, σ. 16).

[2] Το ζήτημα της πιστότητας, όσον αφορά την διασκευή, έχει επικριθεί και αποδομηθεί από τους σύγχρονους μελετητές. Σύμφωνα με την L.Hutcheon, «Για πολύ καιρό, η «κριτική της πιστότητας», όπως έγινε γνωστή, ήταν η κριτική ορθοδοξία στις μελέτες περί διασκευής [...]. Σήμερα αυτή η κυριαρχία έχει αμφισβητηθεί από διάφορες οπτικές γωνίες και με μία σειρά αποτελεσμάτων (Hutcheon, 2006, σσ. 6-7). Η L.Hutcheon σημειώνει ιδιαίτερα ότι υπάρχουν πολλά διδάγματα που διδάσκονται από τη θεωρία της διακειμενικότητας της J.Kristeva, την αποδόμηση του J.Derrida και από την κριτική του M.Foucault απέναντι στην ενοποιημένη υποκειμενικότητα και τη συχνά ριζικά ισότιμη προσέγγιση των ιστοριών (σε όλα τα media) τόσο από τις αφηγηματικές όσο και από τις πολιτισμικές σπουδές. Ένα μάθημα είναι ότι να είσαι δεύτερος δεν σημαίνει δευτερεύων ή κατώτερος∙ ομοίως, πρώτος δεν σημαίνει πρωτότυπος ή έγκυρος» (Hutcheon, 2006, σ. xiii). Όπως υποστηρίζει η J.Sanders, μία μέθοδος επανεξέτασης του διαλόγου περί διασκευής είναι να αναλογιστεί κανείς το σύνθετο φιλτράρισμα και τους όρους των διακειμενικών ιστών ή των σημασιοδοτικών πεδίων και όχι την απλουστευτική προοπτική της επιρροής από το κείμενο-πηγή στη διασκευή∙ επισημαίνει ότι η διασκευή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα ευαίσθητο και εξελιγμένο σύστημα μετασχηματισμού, όπως το φιλτράρισμα, όπου ένα πρωτότυπο κείμενο φιλτράρεται από το δημιουργικό μυαλό του διασκευαστή, με αποτέλεσμα ένα έργο που είναι ταυτόχρονα αναγνωρίσιμο σε σχέση με το πρωτότυπο και μπορεί να σταθεί μόνο του ως ουσιαστικό και ξεχωριστό καλλιτεχνικό επίτευγμα (Sanders, 2016, σ. 24).

[3] Ο Kees Ribbens έχει εντοπίσει πάνω από δεκαπέντε διαφορετικά κόμικς και εικονογραφηγήσεις ως διασκευές του Ημερολογίου της Άννας Φρανκ που έχουν δημοσιευτεί σε όλο τον κόσμο (Ribbens, 2010).

[4] Λόγω του γεγονότος ότι το Ημερολόγιο της Αννας Φρανκ έχει αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, θα αναφερθώ στο είδος που μελετάω ως  «εικονογραφήγηση». Δανείζομαι τον όρο από τη Hillary Chute, συγγραφέα του Graphic Women: Life Narrative and Contemporary Comics. Για την Chute, η εικονογραφήγηση διαφέρει σαφώς από τον πιο αναγνωρίσιμο όρο «εικονιστόρημα». Και οι δύο όροι περιγράφουν έργα έκτασης βιβλίου που περιέχουν περιεχόμενο κόμικ, μία υβριδική μορφή λέξης και εικόνας. Ωστόσο, οι εικονογραφηγήσεις είναι αυτοβιογραφικές ή ημι-αυτοβιογραφικές -δεν είναι μυθοπλαστικά κείμενα, αλλά βασίζονται στις πραγματικές ιστορίες των δημιουργών τους (Chute, 2010, p. 3).

 

 

 

Πλήρες άρθρο