Αρχική
1821: Ερωτήσεις μόνο! PDF Εκτύπωση E-mail
Συντάχθηκε απο τον/την Αγγελική Γιαννικοπούλου   
Παρασκευή, 03 Δεκέμβριος 2021 00:00

1821: Ερωτήσεις μόνο!

Μαρίας Αγγελίδου και Ειρήνης Βοκοτοπούλου

εκδόσεις Ίκαρος, 2021

Το παιδικό βιβλίο 1821: Ερωτήσεις μόνο! σε κείμενα Μαρίας Αγγελίδου και Ειρήνης Βοκοτοπούλου και εικόνες Φοίβου Χαλκιόπουλου, έχει ως θέμα την ελληνική επανάσταση του 1821 φιλοδοξώντας να φωτίσει μάλλον αθέατες πλευρές της που συγκινούν, ενημερώνουν, προβληματίζουν. Το βιβλίο προτάσσει ένα σύντομο χρονολόγιο των σπουδαιότερων γεγονότων του Αγώνα. Συνεχίζει με 10 κεφάλαια στα οποία αναλύονται θέματα, όπως η έννοια της πατρίδας, οι πολιτειακές επιλογές των Ελλήνων, ο ρόλος των ξένων, η διπλωματία, κ.ά. Κάθε κεφάλαιο είναι δομημένο σε τρία τμήματα: Στο πρώτο καταγράφεται «λίγη ιστορία» ως αδρό ιστορικό περίγραμμα κάθε θεματικής ενότητας. Στο δεύτερο φιλοξενείται «μια ιστορία», που φωτίζει το συγκεκριμένο ζήτημα μέσα από τα προσωπικά βιώματα κάποιου που έζησε και αφηγήθηκε τα γεγονότα. Τέλος, στο τρίτο μέρος, «τη φωνή τους», σταχυολογούνται λόγια ατόμων που έζησαν από κοντά την επανάσταση, μηδέ εξαιρουμένων των Οθωμανών, των οποίων απόψεις παρατίθενται με την ένδειξη «η άλλη φωνή».

Το βιβλίο που αποτελεί αποτέλεσμα ιστορικής έρευνας δικαιούται να καυχιέται για μια σειρά από λόγους. Αξίζει να μνημονευτεί η επιλογή των θεμάτων του, που καταφέρνουν να είναι ενδιαφέροντα και ασυνήθιστα, η ιστορική συνέπεια, η φρεσκάδα της εικονογράφησης, η γλαφυρότητα των κειμένων, η παράθεση των πηγών που μεταφέρουν στο σήμερα τις μαρτυρίες του τότε, και κυρίως η παρουσία της οθωμανικής οπτικής, που επιτρέπει στον αναγνώστη να έρθει σε επαφή με μια διαφορετική άποψη και ρητορική –π.χ. ‘ανταρσία’ αντί επανάσταση και ‘άπιστοι’ αντί Έλληνες.

Το στοιχείο όμως που πραγματικά διαφοροποιεί το συγκεκριμένο βιβλίο από τα υπόλοιπα ιστορικά, αλλά και το παιδικό βιβλίο γνώσεων εν γένει, είναι η κυρίαρχη θέση των ερωτήσεων στην προσέγγιση της γνώσης. Γιατί, όχι μόνο ο τίτλος, αλλά και η ερωτηματική εκφορά των τίτλων των κεφαλαίων –π.χ. «Τι σημαίνει επανάσταση;»– ή οι ‘χειρόγραφες’ σημειώσεις με ‘στυλό’ στα περιθώριά των σελίδων (marginalia) –π.χ. «Είχαν κοινό μέλλον και κοινά όνειρα οπλαρχηγοί, έμποροι, πολιτικοί;»– υπογραμμίζουν τη σημασία που δίνεται στην ερώτηση:

«Δεν θέλουμε να γιορτάσουμε μια ακόμη επέτειο, αλλά να βρούμε τρόπους να καταλάβουμε το χτες και το σήμερα. Πάντα ρωτώντας, πάντα ερευνώντας, πάντα ερμηνεύοντας»( καταληκτική παράγραφος του προλόγου που επιγράφεται «Γιατί με ερωτήσεις»)

Η συνήθης πρακτική των βιβλίων γνώσεων για παιδιά τοποθετεί την ερώτηση, αν την χρησιμοποιήσει, στο σημείο εκκίνησης της μαθησιακής διαδικασίας, η οποία φιλοδοξεί να οδηγήσει στην κατάκτηση των ορθών απαντήσεων. Τέτοιου είδους βιβλία γράφονται για να ενισχύσουν την εμπιστοσύνη στην αλήθεια των παρεχόμενων πληροφοριών. Γι’ αυτό και υιοθετούν ύφος αντικειμενικό και απρόσωπο, ενώ παράλληλα αποφεύγουν την ανάδειξη της υποκειμενικότητας του γράφοντος ή την παρείσφρηση αμφιβολιών, που θα μπορούσαν να καταστούν ορατές ακόμη και με λεκτικές εκφορές του τύπου ‘ίσως’ ή την παράθεση αντιμαχόμενων απόψεων. Η πίστη ότι τα βιβλία γνώσεων υπηρετούν την αλήθεια, επειδή παρουσιάζουν στα παιδιά αδιάψευστα επιστημονικά δεδομένα, έχει τις ρίζες της στην εσφαλμένη εντύπωση ότι τα πορίσματα της επιστήμης είναι αντικειμενικά, αναλλοίωτα και με διαχρονική αξία.

Αντίθετα, το βιβλίο1821: Ερωτήσεις μόνο!, μέσα από την υπερβολή του τίτλου του, υπογραμμίζει την ιδέα ότι οι ερωτήσεις αποτελούν το μεγάλο ζητούμενο. Άλλωστε σε ερωτήσεις κατέληξαν μετά από έρευνα οι συγγραφείς, και με τις δικές τους ερωτήσεις ευελπιστούν να τελειώνουν κάθε φορά το διάβασμά τους και οι αναγνώστες τους. Για τις Αγγελίδου και Βοκοτοπούλου η ερώτηση δεν αντιπροσωπεύει την αμηχανία μιας απορίας που αναμένεται να λυθεί στα πλαίσια της ανάγνωσης ενός καλού βιβλίου γνώσεων. Για το 1821: Ερωτήσεις μόνο! η ερώτηση ταυτίζεται με την αμφισβήτηση, τον προβληματισμό και την κριτική αντιμετώπιση της γνώσης.

«Αυτό το βιβλίο δεν κουράζεται να ρωτάει. Δεν σταματάει να ρωτάει. Θα ήθελε να έχει περισσότερες σελίδες, για να χωρέσει περισσότερες ερωτήσεις. Τις βιαστικές απαντήσεις δεν τις λογαριάζει. Τις οριστικές απαντήσεις δεν τις πιστεύει. Τις ερωτήσεις αγαπάει, μ’ αυτές βρίσκει τρόπους να καταλάβει το Χθες και το Σήμερα, να σκεφτεί το Αύριο.» (Απόσπασμα από το οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Το βιβλίο 1821: Ερωτήσεις μόνο! τιμά τον κριτικό αναγνώστη, όπως σκιαγραφήθηκε στην πρόσφατη μελέτη A Literature of Questions: Nonfiction for the Critical Child (University of Minnesota, 2018). Ο Joe Sutliff Sanders, αναφερόμενος στο βιβλίο γνώσεων, υποστήριξε ότι το ιδεώδες του αναγνώστη που είναι σε θέση να διαβάζει κριτικά τα βιβλία και τον κόσμο μας, υποστηρίζεται από όσα κείμενα τον συνηθίζουν, όχι να αποδέχεται αναντίρρητα, αλλά να αναρωτιέται, να αμφισβητεί, να προβληματίζεται. Γι’ αυτό και το βιβλίο γνώσεων θα πρέπει να μετουσιωθεί σε μια ‘γραμματεία ερωτήσεων’ υιοθετώντας έναν τρόπο έκθεσης των πληροφοριών που θα επιτρέπει στον αναγνώστη συνεχώς να ρωτά. Ακριβώς όπως το βιβλίο 1821: Ερωτήσεις μόνο! που δεν εκφράζει μόνο μια νέα στάση για το ιστορικό βιβλίο, αλλά και μια αλλαγή οπτικής αναφορικά με το σύγχρονο βιβλίο γνώσεων.

Αθήνα 8/ 7/ 2021

Αγγελική Γιαννικοπούλου

Καθηγήτρια Παιδικής Λογοτεχνίας

 

ΤΕΑΠΗ, ΕΚΠΑ

 

 

LAST_UPDATED2